Çərpələng-Dağınıq fikirlər bloqu

Müəllif Arxivi


Facebook-dakı “Media üçün iqtisad” qrupunun müzakirələrindən birində deyildi ki, ölkə olaraq qazandığımıza baxanda təhsilə çox az xərcləyirik. Yadıma düşdü ki, iki-üç il bundan qabaq belə bir grafik düzəltmişdim. Eşələdim tapdım, rəqəmləri də yenilədim.

Mənbə: Dünya Bankı, World Development Indicators 2010

Heyf ki, bəzi ölkələrin(ARM, KZ, UKR, RUS(2006-dan), TJK (2008-dən)) göstəriciləri 2007-ci ildən bəri yenilənməyib. Ancaq təsəvvür yaratmaq üçün kifayətdir. Acınacaqlı vəziyyətimiz göz qabağındadır. Düzdür, 2007-dən bu yana müsbət dəyişiklik var və alqışlanmalıdır, ancaq ümumi statistik trend yenə də mənfi meyllidir. Bir də ki, nə qədər ayrılır ayrılsın, yeyib-dağıdılacaqsa bütün bu cədvəllərin nə mənası var…

Bu da statik müqayisə, post-sovet məkanında keçənilki vəziyyət:

Mənbə: Dünya Bankı, World Development Indicators 2010


Keçən il Şanxay Universitetinin elmi çevrələrdə tanınmış sıralamasının 2009 buraxılışı işıq üzü gördü. O vaxtdan nə qədər elədimsə, bu qaralamanı tamamlamağa vaxt ayıra bilmədim. İndi bu məşhur sıralamanın 2010-cu il buraxılışının çıxmasına bir neçə ay qalır. Yenə də dedim bu yazını dərc eləyim – həm vaxtım hədər getmiş olmaz, həm də 2010-la müqayisə özlüyündə maraqlı ola bilər.

Ümumi sıralama

Burada müxtəlif meyarlar üzrə dünyanın 500 ən qabaqcıl ali təhsil ocağını sıralayırlar.  Bu yazının qalanını oxu »


Bu yazını oxucularımdan birinə cavab olaraq başladım. Ancaq məsələnin əhəmiyyətini düşünüb ayrıca post halına salmağı qərara aldım.

Latın və yunan dilləri Qərb üçün nə olubsa, ərəb dili də müsəlman Şərqi üçün o olub (bəzi istisnalarla, fars dilini də bura əlavə edərdim). Belə şeylərə tarixin güzgüsündən baxmağı bacarmaq lazımdır. İslam dini və mədəniyyətinin bizim xalqın təşəkkülündə yeri danılmazdır. Bunlar bizim kimliyimizin bir parçasıdır. İndi biz ərəb deyilik deyə, bunları kəsib atmaq mənə gülünc gəlir. Elə eləsək, dilimiz özgələşər. Ümumiyyətlə, bu təsir olmasaydı, Qumilyov demişkən, “Azərbaycan türkmənləri” indi başqa bir etnos idi. Eyni sözlər yəqin ki, Azərbaycanın (və daha geniş mənada, regionumuzun) digər xalqlarına da Bu yazının qalanını oxu »


Azərbaycan iqtisadiyyatını izah etməyə çalışan modellər necə olmalıdır? Gündəlik gerçəkliyimizi əks etdirməli, ölkəyə aid oluna biləcək ümumiləşdirmələrə söykənməlidir. Fərziyyələrinə keçməmişdən əvvəl məni iqtisad elmində həmişə narahat etmiş bir məsələ üzərində durmaq istəyirəm. Standart iqtisadi nəzəriyyələrdə dövlətin qərar funksiyası məni həmişə düşündürub. Orda dövlət həmişə sosial optimuma can atan (istər Bentamın libertarian görüşləri, istər məşhur Pareto optimumu, istərsə də Rawls-un sosial ədalət məfhumu baxımından) bir qüvvə kimi görülür. Ancaq tutalım ki, iqtisad elmi məhdud vəsaitlərdən səmərəli istifadənin bütün yollarını tapdı. Məgər dövlət bu yollara həmişə əməl edəcəkmi? Bu suala “hə” cavabı vermək iqtisad elmini sosial elm olmaqdan çıxarır, texniki elmlər sırasına gətirir. Halbuki, iqtisadın gücü məhz dəqiq elmlərdən bəhrələnib, sosial qanunauyğunluqları tədqiq etməkdədir. Əgər dövlətin məqsədi təmənnasız şəkildə cəmiyyətin faydalılıq funksiyasının maksimumunu aramaqdan fərqlidirsə, onda əlbəttə ki, Bu yazının qalanını oxu »


Söhbət nə gözəllik müsabiqəsindən, nə avtosalondan, nə də aerodinamika dərnəyindən getmir. Model ilk növbədə nəzəriyyədir (belə eləsəm, belə olar, sonra da belə-belə olar). Fərziyyələr üzərində qurulmuş bir mühakimə ardıcıllığıdır. Konkret qoyulan bir suala cavab axtarmaq üçün qurulmaqla yanaşı, daha geniş proseslərin cərəyan etdiyi şərti analitik ortam kimi də nəzərdə tutula bilər. Aviasimulyatora bənzəyir: Bu yazının qalanını oxu »


Əvvəlki yazımda artıq sözlük layihəsi haqda qısaca yazmışdım. İndi istəyirəm bu layihəyə qoşulmaq istəyənlərə daha dolğun məlumat verim.
Bu günkü iqtisadın dili ingilis dilidir. Bütün yeni anlayışlar o dildən gəlir. Onları düzgün tərcümə etmək elə də asan iş deyil. Başdansovda tərcümələrinsə faydalı iş əmsalı az qala sıfırdır, oxuyan heç nə başa düşmür. Çünki, o məfhumları anlamaq üçün geniş təriflərini oxumaq, hansı yerlərdə işə yaradığını bilmək gərəkdir.

Odur ki, Bu yazının qalanını oxu »


Cəmiyyətdə gülməli adlara hamımız rast gəlmişik. Elə bu yaxınlarda tanış olduğum bir dərbəndli azərbaycanlı oğlunu çağıranda özümü gülməkdən güclə saxladım: uşağın adı Gilas (!) imiş. Görəsən, uşaqlarına belə ad verənlər onların gələcəyini heç düşünürmü?…  Deyəcəksiniz ki, savadsızlıqdandır. Düz deyəcəksiniz. Avamlıqdandır həm də…

Ancaq özümüzün də savadsızlıqdan güldüyümüz adlar az deyil. Bəziləri qədim adlardır, bəziləri qısaltmalardan gəlir. Bəziləri qonşu dillərdən gəlib bizdəki tamam başqa sözlərə oxşayır, bəziləri də əksinə, başqa dillərdə gülməli səsləndikləri üçün bəzilərimizi güldürür. Bu sonuncu məqamı nəzərə alıb, rusdilli dostlar üçün vaxtilə bəzi adların izahını vermişdim. Adlar bu keçiddədir (ola bilər, fwd şəklində poçt qutunuza dəfələrlə gəlib ; ən axırdakı ismarıca baxın). Onlara verdiyim izahlar isə burda. Hamısı ruscadır, ancaq düşündüm ki, azərbaycan bölməsini bitirənlərin də bir çoxuna maraqlı olar.

Bu kimi adlarla qarşılaşmısınızsa, yazın, elə burda da müzakirə edə bilərik. Özüm də, eşidib bildikcə yazacam, izah etməyə çalışacağam.